“Instroom zonder uitstroom”
van Marjolein Mantelaers
Ik lees over de wereld van het onderwijs en de startende docent die zich daarin staande probeert te houden. In dit boek komt het allemaal voorbij: ervaringen van zij-instromers en bevindingen van Marjolein Mantelaers uit de literatuur.
Marjolein laat zien dat er op dit moment veel manieren zijn om (voorlopig) onbevoegd voor de klas te staan. Daardoor is de groep startende leraren en zij-instromers divers. En zo’n diverse groep vraagt om maatwerk in het begeleiden. Naast begeleiden lees ik eerst over beoordelen. Een docent heeft verschillende belanghebbende om zich heen: collega’s, leerlingen, een leidinggevende. Een starter heeft ook de werkplekbegeleider of docentcoach daar nog bij. En misschien ook nog iemand van de lerarenopleiding.
Al deze belanghebbenden vormen bewust of onbewust een oordeel over de starter. Marjolein geeft een suggestie over hoe we in het onderwijs hiermee om zouden moeten gaan.
Vervolgens valt er veel te zeggen over de begeleiding van deze diverse groep startende docenten. Marjolein schrijft vanuit verschillende perspectieven over de begeleiding. Hier gaan de zaken wel wat door elkaar lopen in het boek, maar de essentie van de benodigde begeleiding komt voldoende naar voren.
Het is dus duidelijk geen one-size-fits-all voor deze heterogene groep. Daarnaast is ook nog eens een veelzijdig iets, die begeleiding. Zo vallen daar verschillende activiteiten onder als: lesbezoek, coaching, intervisie, onboarding en je bent er dus niet wanneer je slechts in een van deze dingen voorziet.
Een school organiseert dus begeleiding, maar Marjolein maakt duidelijk dat er meerdere personen zijn die invloed hebben op de ontwikkeling van de startende docent. En dat gebeurt soms informeel. Zo herinner ik mij een conciërge die mij geregeld vroeg of het allemaal lukte en zich betrokken toonde bij mij. Zo iemand kan echt verschil maken voor een onzekere starter die zijn of haar weg op school nog moet vinden! Ik denk dat het goed is wanneer scholen zich bewust zijn van deze informele sfeer en bijvoorbeeld ook van de cultuur die er heerst in een lerarenkamer. Marjolein bespreekt alleen de formele rollen in de begeleiding, namelijk de rol van de school, de lerarenopleiding, de schoolopleider, de coach en de startende docent zelf. Sterk punt om ook de startende docent als verantwoordelijke te noemen voor een succesvolle begeleiding! Het is belangrijk dat de starter zelf ook de regie hier pakt.
Marjolein komt met een stappenplan dat leidt tot een modulair programma. Op deze manier is maatwerk mogelijk zonder dat de school voor elke starter een nieuw plan hoeft te maken.
Het ontwikkelen van dit inductieprogramma kan plaatsvinden in een werkgroep met deelnemers van verschillende achtergronden. Te denken valt aan begeleiders, leidinggevenden maar ook de startende leraren zouden erin moeten zitten.
Wanneer de onderdelen van het inductieprogramma duidelijk worden, is het zaak om te bekijken wat facultatief kan zijn en wat verplicht gesteld moet worden. Het ligt voor de hand om de starter het eerste jaar nog wat meer (verplicht) aan de hand mee te nemen en dat in de loop van de jaren wat meer los te gaan laten. Hierbij moet opgemerkt worden dat wanneer de docent wat meer losgelaten wordt, voorkomen moet worden dat de docent vanuit onzekerheid of schaamte het allemaal zelf gaat oplossen. Dit is een spanningsveld in het begeleiden: verplichten versus loslaten en vertrouwen geven.
Vervolgens komen de valkuilen van het begeleiden aan bod in het boek. Hoewel ze volgens mij niet verrassend zijn, is het zinvol om ze op een rijtje bij elkaar te hebben. Ook maakt Marjolein de lezer bewust van de belemmeringen die er op scholen kunnen zijn. Tot slot leveren de checklisten in de bijlagen handige handvatten om deze veelkoppige uitdaging te lijf te gaan.
Een must-read voor elke lerarenopleider, teamleider, schoolopleider en anderen die betrokken zijn bij de begeleiding van startende docenten!
